Woodstock ’99: festiwal, który spalił własną legendę

Woodstock ’99: trzy dni, które miały wskrzesić legendę

W 1999 roku organizatorzy mieli prosty pomysł. Skoro Woodstock z 1969 roku przeszedł do historii jako symbol muzyki, wolności i pokojowego buntu, należało zrobić jego trzydziestą rocznicę. Najlepiej z ogromną sceną, wielkimi sponsorami, transmisją telewizyjną i tłumem większym niż niejeden powiat. Tak narodził się Woodstock ’99, zorganizowany w bazie lotniczej Griffiss w Rome, w stanie Nowy Jork.

Brzmi niewinnie? Tylko na papierze. Oryginalny Woodstock kojarzył się z błotem, gitarami, hipisowską wspólnotą i Jimiem Hendrixem grającym hymn Stanów Zjednoczonych. Woodstock ’99 dostał betonowy teren byłej bazy wojskowej, upał, ceny jak z lotniska i line-up, który mówił raczej: „rozładuj napięcie”, niż: „usiądźmy razem i porozmawiajmy”.

Od Hendrixa do Limp Bizkit

Program festiwalu był muzycznym przekrojem końca lat 90. Wystąpili między innymi Metallica, Korn, The Offspring, Rage Against the Machine, Alanis Morissette, Sheryl Crow, Creed, Red Hot Chili Peppers i Limp Bizkit. To nie był przypadkowy zestaw. Rock alternatywny, rap metal, nu metal, pop-rock i cięższe odmiany gitarowego grania spotkały się w jednym miejscu.

Problem polegał na tym, że ta muzyka niosła zupełnie inne emocje niż repertuar Woodstocku ’69. Zamiast dzieci kwiatów mieliśmy pokolenie wychowane na MTV, PlayStation, kasetach przegrywanych z radia i pierwszych płytach kompaktowych kupowanych za pół pensji. Młodzi ludzie końca dekady niekoniecznie marzyli o pokoju na świecie. Częściej chcieli wykrzyczeć wkurzenie, przeskoczyć barierkę i zobaczyć, czy ochroniarz też ma granice.

To nie jest zarzut do samych zespołów. Metallica, Rage Against the Machine czy Korn nie przyjechali grać muzyki do herbaty. Ich koncerty opierały się na fizycznej energii, ciężkim brzmieniu i kontakcie z tłumem. Organizatorzy zbudowali jednak festiwal, który sprzedawał bunt jako produkt, a potem udawał zdziwienie, że produkt działa.

Beton, upał i ceny z kosmosu

Griffiss nie przypominało zielonej łąki z fotografii z 1969 roku. Publiczność dostała wielki, twardy teren byłej bazy wojskowej. Wysokie temperatury i brak cienia robiły swoje. Woda była droga, podobnie jak jedzenie. Część uczestników narzekała na problemy z sanitariatami oraz trudne warunki higieniczne.

Wtedy nie było jeszcze mediów społecznościowych, które w kilka minut potrafiłyby obnażyć każdą festiwalową fuszerkę. Były za to kamery MTV, telewizja kablowa i tysiące ludzi, którzy przywieźli aparaty jednorazowe, walkmany oraz plecaki pełne rzeczy kupionych na stacji benzynowej. Relacja trafiała do domów, ale gniew narastał na miejscu, w upale, bez przycisku „wycisz”.

Wysokie ceny jedzenia i napojów miały jeszcze jeden efekt. Publiczność zaczęła wnosić własne zapasy, a część uczestników traktowała ograniczenia jak kolejną przeszkodę do pokonania. Festiwal miał być wielkim świętem wspólnoty, lecz coraz bardziej przypominał zamknięty teren, na którym ktoś pobiera opłatę za każdy łyk wody. Trudno o bardziej korporacyjną wersję kontrkultury.

Muzyka podkręca temperaturę

W piątek i sobotę festiwal działał jeszcze jak gigantyczna, choć coraz bardziej zmęczona impreza. Metallica zagrała potężny koncert, a publiczność rzucała się w tłum podczas występów Korn i Limp Bizkit. To właśnie set Limp Bizkit stał się później jednym z symboli katastrofy.

Fred Durst, wokalista zespołu, wykonał utwór Break Stuff, piosenkę zbudowaną na prostym, agresywnym komunikacie: wszystko denerwuje, więc coś rozwalmy. Podczas koncertu część publiczności zaczęła niszczyć elementy infrastruktury. Durst zachęcał tłum do jeszcze większego chaosu, choć później twierdził, że sytuacja wymknęła się spod kontroli, a jego słowa zostały źle odczytane.

Tu muzyka nie była dekoracją. Rytm, tekst i sposób prowadzenia koncertu tworzyły fizyczne napięcie. W rap metalu nie chodziło o eleganckie stanie pod sceną z rękami złożonymi jak do zdjęcia klasowego. Chodziło o skok, krzyk i poczucie, że przez kilka minut można wyrzucić z siebie wszystko. Kiedy dodasz do tego upał, tłum, brak komfortu i narastającą frustrację, dostajesz mieszankę, której nie rozbroi nawet najlepszy komunikat konferansjera.

Niedziela: od koncertu do kryzysu

W niedzielę zagrały między innymi Red Hot Chili Peppers. Podczas ich występu wydarzyło się coś, co miało stać się ponurym znakiem całego festiwalu. Organizatorzy rozdawali uczestnikom świece, a publiczność miała zapalić je przy utworze Under the Bridge. Pomysł mógłby wyglądać efektownie w teledysku. Na ogromnym, zatłoczonym terenie okazał się fatalny.

Część ludzi zaczęła podpalać plastikowe butelki, namioty i inne przedmioty. Ogień pojawiał się w kilku miejscach. To, co miało być wspólnym, wzruszającym momentem, przeistoczyło się w obraz przypominający koniec świata po tanim remiksie koncertowego DVD.

W nocy doszło do aktów przemocy, grabieży i niszczenia mienia. Podpalono konstrukcje oraz część terenu. Interweniowała policja. Festiwal, który miał połączyć pokolenia wokół muzyki, kończył się w atmosferze chaosu, a kamery rejestrowały ogień na tle sceny. Symbolika była aż nazbyt czytelna: Woodstock nie został zabity przez jednego złego gitarzystę. Zjadły go ceny, beton, brak organizacji, agresywna energia i pomysł, że wystarczy przykleić starą nazwę do nowego produktu.

Dlaczego Woodstock ’99 wciąż działa na wyobraźnię?

Woodstock ’99 nie był po prostu „festiwalem, na którym ludzie się pobili”. To był dokument muzycznej zmiany. Pokazał, że rock końca lat 90. stał się cięższy, bardziej nerwowy i mniej zainteresowany udawaniem, że wszyscy czują jedność. Pokazał też, jak przemysł rozrywkowy potrafi sprzedać bunt w pakiecie VIP, a potem nie zapewnić podstawowych warunków, gdy publiczność zaczyna reagować zgodnie z reklamą.

Ważny jest również kontrast między wykonawcami. Na jednej scenie spotykali się artyści reprezentujący różne doświadczenia: rap metalową furię Limp Bizkit, polityczny gniew Rage Against the Machine, stadionową siłę Metalliki i funk-rockową swobodę Red Hot Chili Peppers. Festiwal nie miał jednego języka. Miał playlistę epoki, w której MTV potrafiło sąsiadować z kasetą punkową, a nagranie z domowego magnetowidu krążyło po osiedlu szybciej niż oficjalna płyta.

Dziś Woodstock ’99 jest przestrogą, ale nie taką z prezentacji firmowej, gdzie ktoś pokazuje slajd „lessons learned”. To raczej muzyczny akt oskarżenia. Jeśli zbudujesz gigantyczne wydarzenie na nostalgii, sprzedasz ludziom bunt, zapewnisz im drogie jedzenie, beton pod nogami i artystów śpiewających o rozbijaniu wszystkiego, nie udawaj potem, że publiczność miała zachować się jak na pikniku rodzinnym.

Legendarny Woodstock z 1969 roku był chaotyczny, lecz zapamiętano go jako wspólnotę. Woodstock ’99 miał lepszą technikę, większy budżet i telewizyjną oprawę. Przegrał jednak z własnym założeniem. Chciał sprzedać ducha wolności w wersji masowej, bez brudu, ryzyka i odpowiedzialności. Brud wrócił sam. Ryzyko też. Odpowiedzialność, jak zwykle, została gdzieś przy kasie biletowej.

Jeśli masz dość festiwalowego chaosu, ale nadal chcesz słuchać muzyki bez płonących butelek pod sceną, włącz Radio XVIBE na xvibe.pl. Tu bunt leci z głośników, a infrastruktura pozostaje cała.